Rola matki w algierskiej kulturze a rzeczywistość kobiet w Algierii

W Algierii Dzień Matki najczęściej obchodzi się 21 marca, podobnie jak w wielu krajach arabskich. Data ta została spopularyzowana w świecie arabskim przez egipskich dziennikarzy Mustafę i Alego Amina w latach 50. XX wieku i symbolicznie łączy się z początkiem wiosny. Ale w Algierii jest ciekawy niuans: ze względu na silne wpływy francuskie część rodzin (zwłaszcza bardziej nazwijmy to frankofońskich albo mieszkających we Francji) obchodzi też francuski Dzień Matki, czyli ostatnią niedzielę maja. Dlatego można spotkać Algierczyków świętujących w dwóch różnych terminach.

Ciekawe jest też to, że w Algierii i innych krajach Maghrebu często bardziej uroczyście niż w Europie obchodzi się również Międzynarodowy Dzień Kobiet 8 marca więc marzec jest mocno związany z tematami kobiet i matek.

Typowe obchody są raczej rodzinne i ciepłe:

dzieci dają mamom kwiaty, perfumy albo drobne prezenty. Często przygotowuje się wspólny obiad, w mediach pojawiają się programy i piosenki o matkach, w szkołach dzieci czasem przygotowują laurki i występy.

W kulturze algierskiej figura matki ma bardzo silne znaczenie społeczne i emocjonalne. Duży wpływ mają też wartości rodzinne obecne w kulturze arabskiej i islamskiej- szacunek wobec matki jest często podkreślany religijnie i kulturowo. Popularny jest np. hadis mówiący, że „raj znajduje się pod stopami matek”.

To, że matki są bardzo szanowane, nie zawsze przekłada się na równe traktowanie kobiet jako ludzi, obywatelek czy partnerek. Te dwie rzeczy mogą istnieć jednocześnie i w wielu społeczeństwach faktycznie współistnieją. W Algierii kult matki jest silny kulturowo i religijnie. Matka bywa przedstawiana jako poświęcająca się dla rodziny, moralne centrum domu, osoba „święta”, której należy się szacunek i wdzięczność.

Ale ten szacunek często dotyczy kobiety przede wszystkim w roli matki a niekoniecznie jako autonomicznej osoby mającej pełną wolność wyboru. To ważne rozróżnienie. W praktyce może więc wyglądać to tak, że matkę się idealizuje, mówi się o ogromnym szacunku wobec kobiet, a jednocześnie ogranicza się kobietom niezależność, kontroluje ich zachowanie czy oczekuje podporządkowania rodzinie.

To nie jest zjawisko wyłącznie algierskie ani „arabskie”. W wielu tradycyjnych społeczeństwach istnieje podobny mechanizm czyli „kobieta jest szanowana, o ile spełnia określoną rolę”.

Dlatego wiele algierskich feministek zwraca uwagę, że gloryfikacja matki nie zastępuje praw kobiet, symboliczny szacunek nie oznacza bezpieczeństwa ani równości, można jednocześnie mówić o „świętości matki” i bagatelizować przemoc domową czy kontrolę społeczną wobec kobiet.

Historycznie w Algierii sytuacja jest też bardzo złożona bo kobiety odegrały ogromną rolę podczas wojny o niepodległość a po odzyskaniu niepodległości część z nich została ponownie zepchnięta do bardziej tradycyjnych ról, a prawo rodzinne przez lata dawało mężczyznom większą władzę w wielu kwestiach rodzinnych (część dyskryminujących przepisów zmieniono, ale część funkcjonuje do dziś).

Jednocześnie zawsze zdecydowanie podkreślam, że Algieria nie jest jednolita. Są tam bardzo konserwatywne środowiska, rodziny partnerskie i wspierające, aktywistki walczące o prawa kobiet, młode pokolenie krytykujące patriarchalne normy, ale też osoby mocno broniące tradycyjnego modelu rodziny.

No i kolejny ciekawy temat to samotne matki Algierki, nie tylko te po rozwodach, ale przede wszystkim te, które mają dziecko ze związku pozamałżeńskiego- ale o tym w innym wpisie 😊

Zdjęcie: Hanane & Anisa Abdelli